Ακρίτες και ακριτικά τραγούδια

Ακρίτες αποκαλούνταν από τους Βυζαντινούς οι φύλακες των συνόρων, που την εποχή εκείνη τα ονόμαζαν «άκρες». Οι ακρίτες αντικατέστησαν τους milites limitaneos των αυτοκρατορικών χρόνων της Ρώμης, τους οποίους οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες είχαν εγκαταστήσει μονίμως για να προφυλάξουν τη χώρα από αιφνιδιασμούς και επιδρομές των βαρβάρων.

Στους ακρίτες δωρίζονταν κτήματα για να τα καλλιεργούν και απαλλάσσονταν από τους φόρους, με μόνη υποχρέωση να φυλάσσουν τα σύνορα από τις επιδρομές των Αράβων και των απελατών (μεσαιωνικοί κλέφτες). Ήταν δηλαδή ένα είδος μόνιμων μισθοφόρων φρουρών και στρατιωτών.

Το «Έπος του Διγενή Ακρίτη»

Το έμμετρο αφήγημα του Διγενή Ακρίτη είναι το παλαιότερο λογοτεχνικό γραπτό μνημείο της δημώδους ελληνικής μεσαιωνικής γλώσσας, το οποίο έχει θεωρηθεί ως το έργο που σηματοδοτεί την αρχή της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Εξιστορεί την καταγωγή του Διγενή, τα παιδικά του χρόνια, τα ηρωικά κατορθώματά του και τον θάνατό του.

Υπόθεση του έργου

Το έργο ξεκινά με την αφήγηση της ιστορίας των γονέων του Διγενή: πατέρας του ήταν ο εμίρης της Συρίας Μουσούρ, ο οποίος σε μια επιδρομή σε βυζαντινά εδάφη άρπαξε την μοναχοκόρη ενός βυζαντινού στρατηγού. Τα πέντε αδέρφια της κοπέλας συνάντησαν τον εμίρη για να ζητήσουν πίσω την αδερφή τους και, επειδή εκείνος αρνήθηκε να την δώσει, ο μικρότερος από αυτούς μονομάχησε μαζί του και τον νίκησε. Ο εμίρης όμως αρνήθηκε να επιστρέψει την κοπέλα. Την παντρεύτηκε, βαφτίστηκε χριστιανός και εγκαταστάθηκε στο βυζαντινό έδαφος· όταν η μητέρα του τον κάλεσε οργισμένη να επιστρέψει στην πατρίδα του εκείνος την επισκέφτηκε και έπεισε εκείνη και την οικογένειά του να ασπαστούν τον χριστιανισμό. Ένα χρόνο μετά τον γάμο γεννήθηκε ο γιος του ζευγαριού, Βασίλειος.

Ο Βασίλειος είχε δείξει από τα παιδικά του χρόνια τις εξαιρετικές ικανότητες και επιδόσεις του σε ασχολίες όπως το κυνήγι: σε ηλικία 12 ετών έπνιξε δύο αρκούδες και σκότωσε ένα λιοντάρι. Όταν ερωτεύτηκε την κόρη ενός στρατηγού, την έκλεψε με την θέλησή της, επειδή οι γονείς της δεν έδιναν την συγκατάθεσή τους, και ο πατέρας της κοπέλας επέτρεψε τον γάμο μόνο αφού ο Διγενής σκότωσε τους πολεμιστές που έστειλε ο στρατηγός για να τον κυνηγήσουν. Η συνέχεια του κειμένου αφηγείται τα κατορθώματα του Διγενή που τον έκαναν διάσημο και για τα οποία του απένειμε τιμές ο βυζαντινός αυτοκράτορας. Το μεγαλύτερο τμήμα καταλαμβάνεται από την αφήγηση -σε πρώτο πρόσωπο- των μαχών του Διγενή απέναντι σε έναν δράκο και ένα λιοντάρι που απειλούσε την γυναίκα του και εναντίων των απελατών και της αμαζόνας Μαξιμώς που ήθελαν να την κλέψουν.  Μετά την δόξα που απέκτησε ο Διγενής αποσύρθηκε σε έναν μεγάλο πύργο που έχτισε στις όχθες του Ευφράτη, όπου και πέθανε σε νεαρή ηλικία, από ασθένεια. Αμέσως μετά τον θάνατό του πέθανε και η γυναίκα του από την θλίψη.

Χειρόγραφα

Το έργο σώζεται σε έξι χειρόγραφες παραλλαγές:

1.το χειρόγραφο του Εσκοριάλ (βρέθηκε στην βιβλιοθήκη Εσκοριάλ της Μαδρίτης και αποτελείται από 1867 στίχους)

2.της Τραπεζούντας (βρέθηκε στην μονή Σουμελά του Πόντου και αποτελείται από 3182 στίχους)

3.το χειρόγραφο Άνδρου-Αθηνών (χειρόγραφο Εθνικής Βιβλιοθήκης 1074), με 4778 στίχους

4.της Κρυπτοφέρρης (από την μονή της Grottaferrata στην Ιταλία, με 3709 στίχους

5.της Οξφόρδης, που είναι ομοιοκατάληκτη διασκευή του 1670 από τον ιερομόναχο Ιγνάτιο Πετρίτση

6.της Άνδρου (τώρα Θεσσαλονίκης αρ. 2) που είναι πεζή διασκευή από την χρονιά 1632.

Ο Διγενής

Ο Διγενής ψυχομαχεί

κι η γης τόνε τρομάζει

κι η πλάκα τον ανατριχιά

πως θα τόνε σκεπάσει

γιατί από 'κειά που κοίτεται

λόγια 'ντρειωμένου λέει:

Νάχεν η γης πατήματα

κι ο ουρανός κερκέλια 

να πάτουν τα πατήματα

να 'πιανα τα κερκέλια

ν' ανέβαινα στον ουρανό,

να διπλωθώ να κάτσω

να δώσω σείσμα τ' ουρανού.

Ο Διγενής (Ν.Ξυλούρης)

Το Μικρό Βλαχόπουλο

Ο Κωνσταντίνος ό μικρός κι ο Αλέξης ό αντρειωμένος,

και το μικρό Βλαχόπουλο, ό καστροπολεμίτης,

αντάμα τρών' και πίνουνε και γλυκοκουβεντιάζουν,

κι αντάμα έχουν τούς μαύρους των στον πλάτανο δεμένους.

Του Κώστα τρώει τα σίδερα, τ' Αλέξη τα λιθάρια,

και του μικρού Βλαχόπουλου τα δέντρα ξεριζώνει.

Κι εκεί που τρώγαν κι έπιναν και πού χαροκοπούσαν,

πουλάκι πήγε κι έκατσε δεξιά μεριά στην τάβλα.

Δεν κελαηδούσε σαν πουλί, δεν έλεε σαν αηδόνι,

μόν' ελαλούσε κι έλεγεν ανθρωπινή κουβέντα:

«Εσείς τρώτε και πίνετε και λιανοτραγουδάτε,

και πίσω σας κουρσεύουνε Σαρακηνοί κουρσάροι.

Πήραν τ' Αλέξη τα παιδιά, του Κώστα τη γυναίκα,

και του μικρού Βλαχόπουλου την αρραβωνιασμένη».

Ώστε να στρώσει ό Κωνσταντής και να σελώσει ό Αλέξης,

εβρέθει το Βλαχόπουλο στο μαύρο καβαλάρης.

«Για σύρε συ, Βλαχόπουλο, στη βίγλα να βιγλίσεις!

Αν είν' πενήντα κι εκατό, χύσου μακέλεψέ τους,

κι αν είναι περισσότεροι, γύρισε μίλησέ μας».

Επήγε το Βλαχόπουλο στη βίγλα να βιγλίσει.

Βλέπει Τουρκιά Σαρακηνούς κι Αράπηδες κουρσάρους:

οι κάμποι επρασινίζαμε, τα πλάγια κοκκίνιζαν.

Άρχισε  να τους διαμετράει, διαμετρημούς δεν είχαν.

Να πάει πίσω ντρέπεται, να πάει εμπρός φοβάται

Σκύβει, φιλεί το μαύρο του, στέκει και τον ρωτάει:

«Δύνεσαι, μαύρε μ', δύνεσαι στο γαίμα για να πλέξεις;

«Δύνομαι, αφέντη, δύνομαι στο γαίμα για να πλέξω,

κι όσους θα κόψει το σπαθί, τόσους θε  να πατήσω.

Μόν' δέσε το κεφάλι σου μ' ένα χρυσό μαντίλι,

μην τύχει λάκκος και ριχτώ και πέσεις απ' τη ζάλη».

«Σαΐτες μου άλεξαντρινές, καμιά να μη λυγίσει,

και συ, σπαθί μου διμισκί, να μην αποστομώσεις.

Βόηθα μ', ευχή της μάνας μου και του γονιού μου βλόγια,

ευχή του πρώτου μ' αδερφού, ευχή και του στέρνου μου.

Μαύρε μου, άιντε να ' μπούμε, κι όπου ό Θεός τα βγάλει!»

Στα έμπα του μπήκε σαν αετός, στα ξέβγα σαν πετρίτης·

στα έμπα του χίλιους έκοψε, στα ξέβγα δυο χιλιάδες,

και στο καλό το γύρισμα κανένα δεν αφήνει.

Πήρε τ' Αλέξη τα παιδιά, του Κώστα τη γυναίκα,

και το μικρό Βλαχόπουλο την αρραβωνιασμένη.

Προσγονατίζειυς παίρνει.

Στο δρόμο οπού πήγαινε, σέρνει φωνή περίσσα:

«Που είσαι, αδελφέ μου Κωσταντά κι Αλέξη αντρειωμένε;

Αν είστε εμπρός μου φύγετε, κι οπίσω μου κρυφτείτε,

Τι θόλωσαν τα μάτια μου, μπροστά μου δε σας βλέπω,

και το σπαθί μου ράγισε κόβοντας τα κεφάλια,

κι ο μαύρος λιγοκάρδισε πατώντας τα κουφάρια».

Το Μικρό Βλαχόπουλο (Γιώργος Νταλάρας)

Βασίλειος Διγενής Ακρίτας

(Συλλογή ιστοριών του έπους για αξιοποίηση στην τάξη)

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ

"Το αγόρι που ζωγράφιζε καλλικάντζαρους" (απόσπασμα από το βιβλίο του Χρήστου Μπουλώτη) και η ιστορία του χριστ.δέντρου(βίντεο)

Το πρώτο κεφάλαιο του πολύ ωραίου βιβλίου του γνωστού συγγραφέα  παιδικών βιβλίων Χρήστου Μπουλώτη και η ιστορία του χριστουγεννιάτικου δέντρου στον κόσμο και στην Ελλάδα.

Δείτε την ιστορία του χριστουγεννιάτικου δέντρου

Ρυθμοί Βυζαντινών Ναών (η εξέλιξη τους)

 Οι ρυθμοί των ναών στη Βυζαντινή Θεσσαλονίκη
(Δείτε παρακάτω την εργασία που ετοίμασαν σε powerpoint οι μαθήτριες της Ε3 Πλαγιαρίου)

•Ρυθμός Ροτόντας ή Περίκεντρος(3ος αι.)

Η Ροτόντα

        Η Ροτόντα ανήκει στα περίκεντρα οικοδομήματα, στο κυκλικό της σχήμα άλλωστε οφείλει την ονομασία της. Κτίστηκε στα χρόνια του καίσαρα Γαλερίου, γύρω στα 306 μ.Χ., ως ναός

       του Δία ή του Κάβειρου ή κατ΄ άλλους ως Μαυσωλείο του ιδίου.

       Στα χρόνια του αυτοκράτορα Θεοδοσίου (379- 395 μ.χ. μετατράπηκε σε εκκλησία αφιερωμένη στις Ασώματες δυνάμεις ή τους Αρχαγγέλους και κοσμήθηκε με περίφημα ψηφιδωτά.

•Ρυθμός Βασιλικής (4ος-5ος αι.)

Η Βασιλική του Αγίου Δημητρίου    

        Οι ναοί αυτού του ρυθμού ήταν ορθογώνια οικοδομήματα  με σαμαρωτή  ξύλινη στέγη. Μέσα χωρίζονταν  με σειρές από κολώνες σε τρεις ή περισσότερους ευρύχωρους διαδρόμους, που λέγονταν κλίτη. Το μεσαίο κλίτος ήταν πάντα το πιο πλατύ.Την περίοδο αυτή χτίζονται στη Θεσσαλονίκη η πεντάκλιτη βασιλική του Αγίου Δημητρίου και η τρίκλιτη βασιλική της Αχειροποιήτου.

•Ρυθμός Βασιλικής με τρούλο (6ος-7ος αι.)

Αγία Σοφία της Θεσσαλονίκης

        Στις αρχές πιθανότατα του 8ου αιώνα, στα χρόνια της εικονομαχίας, χτίστηκε στη Θεσσαλονίκη ο ναός   της του Θεού Σοφίας, η γνωστή Αγία Σοφία.Κατά τον αρχιτεκτονικό ρυθμό το κτίσμα εντάσσεται στο μεταβατικό τύπο από τη βασιλική με τρούλο στο σταυροειδή ναό με τρούλο. Στην κάτοψη του το μνημείο είναι τετράγωνο. Ο μεγάλος τρούλος στο κέντρο, που στη βάση του δεν είναι εντελώς κυκλικός, στηρίζεται σε τέσσερις καμάρες που πατούν σε ισάριθμους τετραγωνικούς πεσσούς.

 •Βυζαντινός Ρυθμός (10ος -12ος  αι.)

Παναγία Χαλκέων Θεσσαλονίκης

         Ο Βυζαντινός ρυθμός ήταν σταυροειδής. Χαρακτηριστικό του γνώρισμα  είναι ότι τα θεμέλια και οι τοίχοι  σχηματίζουν  σταυρό και ότι ο κεντρικός τρούλος της στέγης στηρίζεται σε τέσσερις καμάρες. Αυτές τις ακολουθούν μικρότεροι θόλοι, σχηματίζοντας έτσι ένα σταυρό.Στο ρυθμό αυτό χτίζονται οι γνωστοί ναοί της Θεσσαλονίκης ,Παναγία Χαλκέων, Δωδεκα Απόστολοι.Αγία Αικατερίνη και Προφήτης Ηλίας.

    
Δείτε την πολύ ωραία εργασία της Κωνσταντίνας,της Κορίνας και της Μαρίας.Μπράβο κορίτσια .   

                                                                           ρυθμοί βυζαντινών ναών from sk1962

Ρυθμοί βυζαντινών ναών 

View more presentations or Upload your own.

Φυσικά Ε΄.Μετάδοση θερμότητας στα στερεά.Διμεταλλικό έλασμα(βίντεο)

Δείτε πειράματα για την θερμότητα

• Δείτε ένα πολύ ωραίο πείραμα που αποδεικνύει τις διαφορές στην αγωγιμότητα των στερεών

• Δείτε ένα καταπληκτικό πείραμα που κάνει κατανοητά τα διμεταλλικά ελάσματα

Ένα παιδί μετρά τα άστρα.(Μια καταπληκτική παράσταση.)

                    Ένα παιδί μετράει τ’ άστρα

       Συγγραφέας: Μενέλαος Λουντέμης

      Θεατρική διασκευή: Λάκης Λαζόπουλος

         Σκηνοθεσία: Γιάννης Ρήγας

                            

Το έργο  που παρακολουθήσαμε στη Μονή Λαζαριστών ήταν εκπληκτικό. Η αγάπη του Μέλιου για τα γράμματα ήταν τόσο βαθιά που μας συγκίνησε όλους. Η σχέση με τον καθηγητή του δεν ήταν επιφανειακή αλλά ουσιαστική και σεβόντουσαν ο ένας τον άλλον. Το σημείο του έργου που επίσης ήταν πολύ συγκινητικό ήταν όταν ο Μέλιος επισκέφτηκε τον Μπάρμπα-Ανέστη στο νεκροταφείο. Οι αλλαγές των σκηνικών ήταν εντυπωσιακές και οι ηθοποιοί εξαιρετικοί. 

                                                                               Ζωή Μπ. Ε3

Η τάξη του Μέλιου

Τα πρώτα δύο κεφάλαια του βιβλίου για όσους θέλουν να κάνουν κάποια εργασία .

(Download για κατέβασμα.)

Μενέλαος Λουντέμης

Ο Μενέλαος Λουντέμης (1906-1977) γεννήθηκε στο χωριό Αγία Παρασκευή της Μικρασιατικής πόλης Γιάλοβας. Το πραγματικό του όνομα ήταν Δημήτρης Βαλασιάδης και προερχόταν από εύπορη οικογένεια που χρεοκόπησε μετά από την εγκατάστασή της στο ελληνικό κράτος...

Πολύ μικρός γνώρισε το δράμα της προσφυγιάς. Ξεριζωμένος από τη μικρασιατική πατρίδα εγκαταστάθηκε με τους δικούς του στον Εξαπλάτανο, όπου πέρασε τα παιδικά του χρόνια. Από το 1925 φοίτησε στο εξατάξιο γυμνάσιο της Έδεσσας μέχρι το Γενάρη του 1929, που μαθητής της Δ΄ τάξης απεσύρθη, όπως σημειώνεται στο Γενικό Έλεγχο του σχολείου. Μικρός μαθητής, εργαζόταν τα καλοκαίρια στα βλαχοχώρια της Άνω Αλμωπίας κάνοντας το δάσκαλο. Για να επιβιώσει έκανε διάφορες άλλες δουλειές ( λαντζιέρης, λούστρος, ψάλτης, εργάτης στα έργα του Γαλλικού ποταμού ). Πήρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση και εντάχθηκε στο ΕΑΜ, όπου διετέλεσε και γραμματέας της οργάνωσης διανοουμένων. Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου εξορίστηκε στη Μακρόνησο και τον Άη Στράτη και το 1958 πέρασε από δίκη για το βιβλίο του Βουρκωμένες μέρες. 

Από το 1958 ως τη μεταπολίτευση του 1974 έζησε αυτοεξόριστος στη Ρουμανία, ενώ κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Παπαδόπουλου του είχε αφαιρεθεί η ελληνική ιθαγένεια. Πέθανε στην Αθήνα το 1977, ενώ οδηγούσε, από καρδιακή προσβολή. Την πρώτη του εμφάνιση στη λογοτεχνία πραγματοποίησε γύρω στο 1930 με δημοσιεύσεις ποιημάτων και διηγημάτων στο περιοδικό Νέα Εστία. Το 1938 εξέδωσε τη συλλογή διηγημάτων Τα πλοία δεν άραξαν, για την οποία τιμήθηκε με το Μέγα Κρατικό Βραβείο Πεζογραφίας. Τιμήθηκε επίσης με το βραβείο της Χρυσής Δάφνης Πανευρώπης ( Παρίσι, 1951). Το σύνολο του έργου του καλύπτει όλα σχεδόν τα είδη του γραπτού λόγου (πεζογραφία, ποίηση, δοκίμιο, θέατρο, παιδική λογοτεχνία, μετάφραση κ.α.).

Ένα  καταπληκτικό τραγούδι των αδερφών Κατσιμίχα σε στίχους του Μ.Λουντέμη

"Ερωτικό κάλεσμα"

Στίχοι: Μενέλαος Λουντέμης

Μουσική: Χάρης&Πάνος Κατσιμίχας

Έλα κοντά μου δεν είμαι η φωτιά

τις φωτιές τις σβήνουν τα ποτάμια

τις πνίγουν οι νεροποντές

τις κυνηγούν οι βοριάδες

Δεν είμαι δεν είμαι η φωτιά

Έλα κοντά μου δεν είμαι ο άνεμος

τους άνεμους τους κόβουν τα βουνά

τους βουβαίνουν τα λιοπύρια

τους σαρώνουν οι κατακλυσμοί

Δεν είμαι δεν είμαι ο άνεμος

Εγώ δεν είμαι παρά ένας στρατολάτης

ένας αποσταμένος περπατητὴς

που ακούμπησε στη ρίζα μιας ελιάς

ν΄ακούσει το τραγούδι των γρύλων

κι αν θέλεις έλα να τ' ακούσουμε μαζί

Φυσική Ε΄.Εξάτμιση και υγροποίηση

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ του βρασμού και της εξάτμισης;Αλλάζουν κατάσταση τα σώματα;Δείτε τα πειράματα για την εξάτμιση και το βρασμό των σωμάτων καθώς και για την αλλαγή κατάστασης των μορίων(στερεά-υγρά-αέρια)

Εξάτμιση και υγροποίηση

Τα μόρια των σωμάτων αλλάζουν κατάσταση